W licznych konfliktach zbrojnych choroby powodują śmierć większej liczby ludzi niż pociski. Dlatego Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża wzywa władze państw do zapewniania dostawy wody pitnej i asenizacji dla mieszkańców stref konfliktu. Z okazji V Światowego Forum Wodnego w Stambule – wywiad z Robertem Mardinim, kierującym jednostką MKCK ds. wody i mieszkalnictwa.

Dlaczego woda jest tak ważna ?

Wszyscy potrzebujemy wody do picia, gotowania i mycia się. Jest ona niezbędna w uprawach i hodowli. W dużych ilościach jest używana przez szpitale. Bez wody nie ma życia. Pozbawienie ludności wody w czasie konfliktów zbrojnych jest więc niedopuszczalne. MKCK apeluje zatem do rządów o wzmożenie wysiłków na rzecz zapewnienia osobom żyjącym w strefach konfliktu dostępu do wody pitnej i asenizacji.

Dlaczego zaopatrzenie w wodę i asenizacja są w strefach konfliktu tak poważnym problemem ?

Podczas walk zaopatrzenie w wodę i asenizacja, podobnie jak system dostawy prądu elektrycznego należą do tych elementów infrastruktury, które najwcześniej ulegają awariom z powodu uszkodzeń, lecz także dlatego, że technicy nie mają do nich dostępu i nie mogą dokonać niezbędnych napraw w celu ich ponownego uruchomienia.

Prawie zawsze konflikt zmusza ludność cywilną do ucieczki, jeśli istnieje taka możliwość. Tysiące ludzi przemieszczają się wewnątrz kraju i mogą trafić do regionu, gdzie instalacje wodociągowo-kanalizacyjne przewidziano dla najwyżej stu osób. Jeśli te urządzenia zostaną zbombardowane, a nikt nie jest w stanie ich zreperować z powodu trwających walk, ludzie zostają pozbawieni wody pitnej i systemu odprowadzania ścieków. Piją wówczas wodę dostępną, zakażając się chorobami przez nią przenoszonymi. Wybuchają epidemie. Podczas konfliktów uśmiercają one więcej ludzi niż pociski.
Przywracać dostęp do wody pitnej jest jednym z priorytetów MKCK w warunkach konfliktu.

MKCK często mówi o « dostępie do wody i asenizacji». Co to znaczy ?

W pojęciu „dostępu” wyróżniamy dwa aspekty. Ludzie potrzebują wody pitnej i godziwych warunków sanitarnych. W środowisku miejskim dostęp do wody i asenizacja w znacznej mierze zależą od sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, oczyszczalni ścieków i pozostałej infrastruktury. W regionach wiejskich dostęp to po prostu możliwość dojścia do ujęcia i powrotu stamtąd bez narażenia się na atak po drodze.

Drugi aspekt polega na tym, że fachowcy powinni mieć dostęp do instalacji:  bez przeszkód wchodzić do stacji pomp i oczyszczalni, by dokonywać tam napraw, jeśli są konieczne, szczególnie w następstwie walk, a także by prowadzić rutynowe prace konserwatorskie i uruchamiać urządzenia. Czasem aby wprawić w ruch pompę wodną, wystarczy wcisnąć guzik. Jest to jednak niemożliwe, gdy technik nie może dojść do stacji bez obawy, że zostanie zraniony bądź zastrzelony. Wobec tego pompa pozostaje w bezruchu, a woda w rurach nie płynie. Wówczas ludzie piją wodę niezdatną do spożywania. Mogą się zakazić cholerą, a to grozi śmiercią. I wszystko dlatego, że jakiś technik nie mógł wcisnąć guzika.

Często jednak przywrócenie funkcjonowania systemów zaopatrzenia w wodę i asenizacji wymagają czegoś więcej niż wciśnięcie guzika. Naprawa szkód wyrządzonych przez wojnę może być długotrwała. Zawsze cieszy zawieszenie broni, choćby kilkugodzinne, lecz z reguły jest ono niewystarczające. Strony konfliktu muszą przerwać działania wojenne na dość długo, by umożliwić przeprowadzenie prac niezbędnych do zaopatrywania ludności w wodę i do asenizacji.

Gdy, z powodu walk, dojście do instalacji jest dla techników zbyt niebezpieczne, MKCK, by umożliwić im pracę bez ryzyka, rozpoczyna negocjacje ze stronami konfliktu, a po uzyskaniu zapewnień, towarzyszy im w drodze w obie strony. Właśnie to zrobiliśmy kilka razy podczas niedawnego konfliktu w Gazie.

W sytuacji konfliktu kto powinien zapewnić ludziom dostęp do wody i do asenizacji?

Tu cała odpowiedzialność spoczywa na władzach państwowych. Międzynarodowe prawo humanitarne zakazuje ataków na to, co się określa jako „dobra niezbędne dla przetrwania ludności cywilnej”; obejmują one również instalacje hydrauliczne, systemy dostawy wody pitnej oraz urządzenia nawadniające.

MKCK będzie udzielał pomocy w miarę swoich możliwości, co nie zwalania władz z bezwzględnego obowiązku dostarczania ludności podstawowych świadczeń.

Wiele krajów, w których działa MKCK, jest dotkniętych klęską żywiołową i konfliktem. Jakie są skutki takich zdarzeń dla ludności?

Ekstremalne zjawiska klimatyczne szczególnie doświadczają ludzi żyjących w strefach wojny. Przykładem może być Somalia. Przez dziesięciolecia jej mieszkańcy borykali się jednocześnie ze skutkami konfliktu i nasilającej się suszy. Już każda z tych sytuacji osobno byłaby bardzo poważna; łącznie powodują katastrofę.

Susza zmusza pasterzy do coraz dłuższych wędrówek w poszukiwaniu wody dla zwierząt. Oznacza to dodatkowy wysiłek dla społeczności, a po drodze zagrożenia bezpieczeństwa rosną.

Susza zabija podstępnie. Nie zdobywa miejsca na czołówkach gazet, jak trzęsienie ziemi, huragan czy wybuch wulkanu. Ale na świecie pociąga za sobą śmierć połowy liczby ofiar wszystkich klęsk żywiołowych.

Biorąc to pod uwagę, MKCK zintensyfikował działania w celu zaopatrywania w wodę i asenizacji w Somalii.

Jak opisałby pan sposób pracy MKCK?

Najpierw negocjujemy z uczestnikami walk, by upewnić się, że zagwarantują bezpieczny dostęp do wody cywilom, a do instalacji – technikom. Następnie rozpoczynamy rozmowy z profesjonalistami, by dowiedzieć się, jak moglibyśmy skutecznie wspierać ich wysiłki na rzecz utrzymania lub wznowienia pracy urządzeń zapewniających zaopatrzenie w wodę i asenizację. Dyskutujemy z osobami odpowiedzialnymi za sieć wodociągowo-kanalizacyjną, z której korzystają szpitale, ośrodki podstawowej opieki zdrowotnej, obozy dla osób przesiedlonych i placówki więzienne, gdyż chcemy mieć pewność, że nasze działania przyczynią się do poprawy warunków życia ludzi będących w potrzebie, niezależnie od stronnictwa czy ugrupowania, z jakim mogliby być związani.

Wreszcie współpracownicy MKCK spotykają się ze wszystkimi osobami, których opinie powinni uwzględnić przy realizacji swojej misji. To, między innymi, mamy na myśli, mówiąc, że jesteśmy „bezstronni i niezależni”. Nie stajemy po niczyjej stronie, nie zajmujemy się sprawami politycznymi; my tylko pomagamy ludziom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji.

W 2008 r.

• 15 milionów ludzi skorzystało z projektów zaopatrywania w wodę, asenizacji i budownictwa, realizowanych przez MKCK;
• 400 inżynierów i techników MKCK pracowało na świecie w 43 różnych sytuacjach;
• Budżet MKCK przewidywał 132 mln CHF na projekty zaopatrywania w wodę, asenizację