Dziś, 12 sierpnia 2009 r., świętujemy 60. rocznicę przyjęcia czterech Konwencji Genewskich o ochronie ofiar wojny. Konwencje te stanowią podstawę międzynarodowego prawa humanitarnego i należą do najważniejszych traktatów zapewniających ochronę życia, zdrowia i ludzkiej godności w czasie konfliktów zbrojnych i wewnętrznych niepokojów. Uratowały niezliczone istnienia ludzkie, poprawiły los tysięcy jeńców wojennych, pomogły połączyć miliony rodzin i przyczyniły się do przywrócenia pokoju. Chociaż charakter konfliktów zbrojnych nieustannie się zmienia, przynosząc nowe wyzwania, takie jak terroryzm czy wojna asymetryczna, Konwencje Genewskie wciąż zachowują swą aktualność.

Europa była w centrum dwóch światowych wojen pierwszej połowy dwudziestego stulecia, wojen, które ukształtowały charakter Konwencji Genewskich. Od tamtej pory Europa odgrywa wiodącą rolę w ich promocji, upowszechnianiu, implementacji i, poprzez Protokoły Dodatkowe z 1977 r., rozwoju. Unia Europejska w szczególności przyczyniła się do tych przedsięwzięć m.in. poprzez przyjęcie w grudniu 2005 r. Wytycznych dotyczących Promocji Przestrzegania Międzynarodowego Prawa Humanitarnego. Unia Europejska wspierała ponadto tworzenie mechanizmów wdrażających prawo humanitarne, takich jak Międzynarodowy Trybunał Karny. Co więcej, państwa członkowskie Unii Europejskiej podczas 30. Międzynarodowej Konferencji Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca w listopadzie 2007 r. wspólnie podjęły szereg zobowiązań związanych z międzynarodowym prawem humanitarnym.

W związku z tegoroczną rocznicą pozwalamy sobie zwrócić uwagę na to, iż skuteczność Konwencji Genewskich zależy w dużym stopniu od następujących działań:

Upowszechnianie

Pierwszym krokiem na drodze do przestrzegania międzynarodowego prawa humanitarnego jest  dobra znajomość tego prawa. Oczywiście, przede wszystkim dotyczy to członków sił zbrojnych. Ludność cywilna powinna posiadać przynajmniej podstawową wiedzę z zakresu tych elementów prawa humanitarnego, które mogą mieć do niej zastosowanie w czasie konfliktu zbrojnego. Należy zatem wspierać rozwój różnych form szkolenia, atrakcyjnych metod upowszechniania i promocji międzynarodowego prawa humanitarnego, w szczególności skierowanych do żołnierzy oraz do młodzieży drugiego i trzeciego szczebla edukacji. Działania te pozwolą Konwencjom Genewskim chronić przyszłe pokolenia.

Implementacja

Należy dążyć do ratyfikacji i pełnej implementacji wszystkich dokumentów międzynarodowego prawa humanitarnego, w szczególności trzeciego Protokołu Dodatkowego do Konwencji Genewskich dotyczącego przyjęcia dodatkowego znaku rozpoznawczego, drugiego Protokołu Dodatkowego do Konwencji Haskiej o ochronie dóbr kultury w czasie konfliktu zbrojnego oraz Konwencji Ottawskiej o zakazie użycia, składowania, produkcji i przekazywania min przeciwpiechotnych oraz o ich zniszczeniu. 

Odpowiedzialność

Nie można akceptować bezkarności w stosunku do osób popełniających zbrodnie w czasie konfliktu zbrojnego. Ci, którzy łamią międzynarodowe prawo humanitarne powinni być pociągnięci do odpowiedzialności za swoje czyny na podstawie prawa wewnętrznego, przed sądami krajowymi. Walka z bezkarnością wymaga też międzynarodowego współdziałania w ściganiu i karaniu naruszeń oraz wsparcia dla Międzynarodowego Trybunału Karnego i innych trybunałów międzynarodowych.

Polski Czerwony Krzyż jako Stowarzyszenie Krajowe Czerwonego Krzyża państwa członkowskiego Unii Europejskiej w pełni popiera Deklarację Państw Członków Unii Europejskiej upamiętniającą 60. rocznicę przyjęcia czterech Konwencji Genewskich. Jako organizacja wspierająca władze publiczne w sferze działań humanitarnych, deklarujemy naszą gotowość do pomocy władzom publicznym w promocji, upowszechnianiu i implementacji międzynarodowego prawa humanitarnego.

Andrzej Podsiadło
Prezes Polskiego Czerwonego Krzyża

zdjęcia:
1 i 2) 12/08/1949 (c) ICRC/CADOUX, J.
3) (c) ICRC/GROBET, Anne-Marie