IDRL – co to właściwie jest?

Międzynarodowe prawo dotyczące reagowania w przypadku klęsk i katastrof (International Disaster Response Law) to zbiór różnych przepisów prawa i regulacji, które możemy znaleźć w co najmniej kilku gałęziach prawa międzynarodowego takich jak prawa człowieka, międzynarodowe prawo humanitarne, prawo lotnicze i telekomunikacyjne, prawo drogowe, kolejowe, wodne czy też prawo organizacji międzynarodowych. Jego rozwój jest generowany i koordynowany przez Międzynarodową Konferencję Ruchu CK i CP, Organizację Narodów Zjednoczonych oraz inne organizacje międzynarodowe zajmujące się pomocą humanitarną. Co widać wyraźnie, prawo to nie tworzy żadnej odrębnej gałęzi międzynarodowego prawa publicznego. Ponadto ma ono swoje zastosowanie jedynie w przypadku zaistnienia katastrofy humanitarnej o zasięgu międzynarodowym, w obliczu której dane państwo (państwa) lub międzynarodowa organizacja (między- lub pozarządowa) zaoferuje, poprosi, zapewni lub zaakceptuje ponadgraniczną pomoc humanitarną.

Jak doszło do powstania programu IDRL?

Za datę narodzin International Disaster Response Law (IDRL) przyjmuje się rok 2000, kiedy to w jednym z rozdziałów World Disaster Report Międzynarodowej Federacji Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca podkreślona została potrzeba dalszych badań i dialogu w obszarze katastrof. W efekcie tego, rok później, Rada Delegatów Międzynarodowego Ruchu CK i CP przyjęła rezolucję wzywającą Międzynarodową Federację do wspierania rozwoju i, tam gdzie to ma zastosowanie, ulepszania oraz zgodnego z zasadą dobrej wiary stosowania International Disaster Response Law. Równolegle Międzynarodowa Federacja rozpoczęła realizację specjalnego programu (IDRL Programme), którego celem było zainicjowanie badań nad istniejącym prawem odnoszącym się do problemu katastrof i pomocy humanitarnej oraz identyfikacja natury najczęstszych problemów z nimi związanych.

W 2003 r. 28. Konferencja Ruchu CK i CP (skupiająca zarówno przedstawicieli stowarzyszeń krajowych jak i przedstawicieli wszystkich państw-stron Konwencji Genewskich) przyjęła dokument pod nazwą „Agenda for Humanitarian Action” zawierający m. in. Cel 3.2, wzywający wszystkie stowarzyszenia krajowe do prowadzenia wspólnych wysiłków w zakresie badania, analizy i upowszechniania istniejących prawnych i normatywnych struktur międzynarodowej pomocy humanitarnej, identyfikowania prawnych luk i rozwijania praktycznych rozwiązań.

Dokumentem będącym kontynuacją powziętych zobowiązań był przyjęty w 2005 r. „Global Agenda and Framework for Action” wyznaczający cele Ruchu na najbliższe 5 lat. Wśród nich znalazły się m.in. redukcja liczby zgonów i zranień w wyniku katastrof (Cel 1.). Ponadto sformułowano w nim priorytety takie jak poprawa lokalnej, regionalnej i międzynarodowej zdolności do odpowiadania na katastrofy i nagłe wypadki w ramach zdrowia publicznego oraz odnowienie poparcia na rzecz priorytetowych kwestii humanitarnych.

Dwa lata później, w listopadzie 2007 r., 30. Międzynarodowa Konferencja mogła poszczycić się przyjęciem Wytycznych dotyczących usprawnienia krajowego systemu reagowania oraz międzynarodowej pomocy w sytuacji klęsk i katastrof (ang. Guidelines on International Disaster Response Law).
Wytyczne te, zresztą jak całość International Disaster Response Law, nie zostały przyjęte jako umowa międzynarodowa, ale stanowią obecnie niewiążący prawnie instrument, który ma być wskazówką dla poszczególnych państw co do stosownych regulacji ich prawa wewnętrznego.

Wytyczne IDRL w kontekście Polski i Europy

Podczas wspomnianej wyżej 30. Międzynarodowej Konferencji Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, wszystkie stowarzyszenia krajowe czerwonego krzyża i czerwonego półksiężyca, w tym również Polski Czerwony Krzyż, zobowiązały się do upowszechnienia wiedzy nt. Wytycznych dotyczących usprawnienia krajowego systemu reagowania oraz międzynarodowej pomocy w sytuacji klęsk i katastrof.

Co więcej, wszystkie kraje członkowskie Unii Europejskiej zobowiązały się w pracach legislacyjnych, przy opracowywaniu strategii czy też wprowadzaniu zmian instytucjonalnych do uwzględniania Wytycznych. Sprawozdanie dotyczące wykonania podjętych zobowiązań będzie przedstawione na 31. Międzynarodowej Konferencji w 2011 r. 

Zobowiązania pociągnęły za sobą w ostatnich dwóch latach konkretne działania – zarówno w Europie jak i w Polsce. Przede wszystkim doszło do zbadania i opracowania Analizy prawa w Unii Europejskiej dotyczącego ponadgranicznej pomocy humanitarnej. Równolegle postępowały prace na studiami prawa krajowego w Austrii, Bułgarii, Francji, Holandii, Niemczech i Wielkiej Brytanii. W ten sposób powstało 7 dokumentów pozwalających zobaczyć przed jakimi prawnymi wyzwaniami stoi jeszcze Europa. W naszym kraju Polski Czerwony Krzyż również postanowił podjąć pierwsze na tym polu działania. Rozpoczęliśmy od zorganizowania na początku kwietnia 2010 r. Sympozjum dla przedstawicieli kluczowych instytucji publicznych, które miało za zadanie zapoznać gości z problematyką Wytycznych oraz skłonić ich do podjęcia kolejnego kroku – opracowania polskiego odpowiednika studium IDRL. Obecnie nasza organizacja poszukuje partnera, dzięki któremu udałoby się rozpocząć prace nad dokumentem.

Więcej o IDRL

Więcej informacji na temat problematyki IDRL możesz znaleźć na stronie Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca www.ifrc.org w zakładce What we do/Disasters management/IDRL, na której będziesz mieć dostęp do m.in. bazy dokumentów IDRL, analiz Federacji oraz specjalnego newslettera.

Dla wygody polskiego czytelnika oraz zapewnienia jak najszerszego dostępu do wiedzy z zakresu IDRL zamieszczamy poniżej najważniejsze dokumenty z możliwością pobrania w formacie pdf.

Introduction to the IDRL Guidelines – wersja angielska
Wytyczne IDRL – wersja polska
Annotations to the Draft IDRL Guidelines
Analysis of law in the European Union pertaining to Cross-Border Disaster Relief
Raport podsumowujący Sympozjum IDRL w Polsce, 8 kwietnia 2010 r.